Mimo że osoby starsze są bardziej narażone na odwodnienie, związek między nawodnieniem organizmu a chorobą Alzheimera i innymi rodzajami demencji (ADRD) pozostaje w dużej mierze niezbadany. Niedawne badanie analizowało zależność między dziennym spożyciem płynów a biomarkerami obrazowymi demencji u 287 osób starszych z prawidłowymi funkcjami poznawczymi. Badacze wykazali, że niższe spożycie płynów wiązało się z większym odkładaniem amyloidu β w mózgu oraz większym nasileniem uszkodzeń naczyń mózgowych. Choć czynniki stylu życia, takie jak aktywność fizyczna czy sposób odżywiania, od dawna są przedmiotem badań jako elementy profilaktyki choroby Alzheimera i innych demencji, rola nawodnienia pozostawała dotychczas niemal niezauważona. Wraz z wiekiem zmniejsza się odczuwanie pragnienia, dlatego osoby starsze są szczególnie podatne na odwodnienie. Wiadomo, że odwodnienie wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością oraz gorszym stanem zdrowia, w tym z pogorszeniem funkcji poznawczych i większym ryzykiem udaru niedokrwiennego mózgu. Badania przedkliniczne na zwierzętach dostarczają dodatkowych argumentów przemawiających za znaczeniem nawodnienia. U szczurów pozbawionych dostępu do wody lub poddanych stresowi osmotycznemu obserwowano wyraźny wzrost poziomu białka prekursorowego amyloidu β (APP) w neuronach. Z kolei u myszy odwodnienie prowadziło do zaburzeń funkcjonowania naczyń mózgowych, zwiększonego stresu oksydacyjnego oraz pogorszenia zdolności poznawczych. Wyniki te sugerują, że odwodnienie może stanowić istotny czynnik ryzyka demencji związanych z wiekiem, w tym choroby Alzheimera i demencji naczyniowej. Nadal jednak niewiele wiadomo o tym, czy podobne zależności występują u ludzi.
Aby odpowiedzieć na to pytanie, Jee Wook Kim i współpracownicy przeanalizowali dane pochodzące od 287 zdrowych poznawczo osób w wieku od 55 do 90 lat uczestniczących w koreańskim projekcie KBASE (Korean Brain Aging Study for Early Diagnosis and Prediction of Alzheimer’s Disease). Uczestnicy przeszli szczegółową ocenę kliniczną, obejmującą między innymi pomiar dziennego spożycia płynów za pomocą kwestionariusza Mini Nutritional Assessment (MNA) oraz zaawansowane badania obrazowe mózgu. Do oceny odkładania amyloidu β, białka tau oraz metabolizmu glukozy wykorzystano pozytonową tomografię emisyjną (PET), natomiast rezonans magnetyczny (MRI) pozwolił ocenić grubość kory mózgowej oraz obecność zmian naczyniowych w postaci hiperintensywności istoty białej (WMH). Uczestników podzielono na dwie grupy: osoby pijące więcej niż 5 szklanek płynów dziennie oraz osoby spożywające 5 szklanek lub mniej. Analizy obejmowały zarówno ocenę w momencie rozpoczęcia badania, jak i po dwóch latach obserwacji. Uwzględniono przy tym liczne czynniki mogące wpływać na wyniki, takie jak wiek, płeć, genotyp APOE, aktywność fizyczna, sposób odżywiania oraz parametry metaboliczne, w tym poziom glukozy, insuliny i cholesterolu. Najważniejszym wynikiem badania było stwierdzenie, że osoby spożywające mniej płynów miały większe odkładanie amyloidu β w mózgu zarówno w analizie przekrojowej, jak i podczas dwuletniej obserwacji. Co ciekawe, zależność ta występowała wyłącznie u osób, które nie były nosicielami wariantu genu APOE4. Niskie spożycie płynów wiązało się również z większą objętością zmian naczyniowych w mózgu (WMH), jednak zależność ta była widoczna jedynie w analizie przekrojowej. Nie stwierdzono natomiast związku pomiędzy ilością wypijanych płynów a odkładaniem białka tau, metabolizmem glukozy w mózgu ani grubością kory mózgowej.
Autorzy podkreślają, że jest to jedno z pierwszych badań tak kompleksowo analizujących wpływ nawodnienia na biomarkery choroby Alzheimera u osób bez zaburzeń poznawczych. Do jego największych zalet należą wykorzystanie dobrze scharakteryzowanej grupy badanych, zastosowanie nowoczesnych metod obrazowania mózgu oraz uwzględnienie wielu potencjalnych czynników zakłócających. Dodatkowo przeprowadzono analizy wyłącznie wśród osób prawidłowo odżywionych, uzyskując podobne wyniki, co sugeruje, że obserwowane zależności nie wynikały jedynie z ogólnego stanu odżywienia. Badanie ma jednak również istotne ograniczenia. Największym z nich jest sposób oceny nawodnienia. Ilość wypijanych płynów określano na podstawie deklaracji uczestników, co może prowadzić do błędów pamięci i niedokładności, zwłaszcza u osób starszych. Dodatkowo podział uczestników jedynie na dwie grupy (powyżej lub poniżej 5 szklanek dziennie) może nie odzwierciedlać rzeczywistego stopnia nawodnienia organizmu. Autorzy sugerują, że przyszłe badania powinny uwzględniać także obiektywne wskaźniki laboratoryjne, takie jak hematokryt, stężenie sodu czy osmolarność surowicy. Kolejnym ograniczeniem był stosunkowo krótki, dwuletni okres obserwacji, który mógł być niewystarczający do uchwycenia długofalowego wpływu nawodnienia na rozwój patologii charakterystycznej dla choroby Alzheimera oraz wystąpienie demencji. Ponadto jedynie niewielka część uczestników przeszła badania PET oceniające odkładanie białka tau, co ograniczało możliwość wykrycia ewentualnych zależności. Warto również pamiętać, że badanie przeprowadzono wyłącznie w populacji koreańskiej, dlatego konieczne jest potwierdzenie tych wyników w innych grupach etnicznych.
Interesującym odkryciem było to, że związek między niskim spożyciem płynów a większym odkładaniem amyloidu β występował wyłącznie u osób bez genu APOE4. Autorzy przypuszczają, że może mieć to związek z funkcjonowaniem układu glimfatycznego – systemu odpowiedzialnego za usuwanie produktów przemiany materii, w tym amyloidu β, z mózgu. Istnieje hipoteza, że obecność wariantu APOE4 prowadzi do wcześniejszego zwężenia naczyń limfatycznych opon mózgowych i upośledzenia odpływu płynu mózgowo-rdzeniowego. W takiej sytuacji dodatkowy wpływ odwodnienia może być stosunkowo niewielki. Natomiast u osób z wariantem APOE3, u których układ glimfatyczny funkcjonuje sprawniej, odwodnienie może wyraźniej pogarszać usuwanie amyloidu β z mózgu. Hipoteza ta wymaga jednak dalszych badań.
LITERATURA:
1.Daily fluid intake and brain amyloid deposition: A cohort study. J Alzheimers Dis 2025, doi:10.1177/13872877251314176
2.Hydrate to keep the amyloid away. J Alzheimers Dis 2025, doi:10.1177/13872877251331590