Nowe badanie powiązało przyspieszone starzenie biologiczne z występowaniem nowotworów litych o wczesnym początku, pokazując jednocześnie, że zjawisko to staje się coraz większe z każdym kolejnym pokoleniem. Dlaczego coraz więcej młodych ludzi choruje na nowotwory? Choć oczekiwana długość życia przez dekady rosła (mimo że w ostatnich latach tempo tego wzrostu wyhamowało), paradoksalnie coraz częściej diagnozuje się nowotwory u osób przed 50. rokiem życia. W latach 1990-2019 liczba przypadków nowotworów o wczesnym początku znacząco wzrosła na całym świecie, a tempo tego wzrostu nadal się zwiększa. Naukowcy od lat próbują wyjaśnić przyczyny tego zjawiska. Wśród potencjalnych czynników wymienia się liczne elementy współczesnego środowiska, takie jak wysoko przetworzona żywność, zanieczyszczenie powietrza czy ekspozycja na mikroplastik. Tym bardziej zastanawiające jest to, że częstość występowania niektórych najlepiej udokumentowanych czynników rakotwórczych, takich jak palenie tytoniu czy spożywanie alkoholu, w wielu krajach maleje. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Nature Medicine, nie daje jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Autorzy skupili się natomiast na koncepcji „luki wieku” (age gap) – różnicy pomiędzy wiekiem biologicznym a chronologicznym – i sprawdzili, czy jest ona większa u młodszych pokoleń oraz czy wiąże się z ryzykiem zachorowania na nowotwory. Naukowcy z Washington University School of Medicine (St. Louis, MO, USA) przeanalizowali dane ponad 154 tysięcy dorosłych z brytyjskiego UK Biobank oraz ponad 10 tysięcy osób z amerykańskiego programu All of Us.
Do oszacowania wieku biologicznego badacze wykorzystali PhenoAge – jeden z najczęściej stosowanych zegarów biologicznych, oparty na dziewięciu markerach biochemicznych oznaczanych we krwi. Zegar ten został pierwotnie opracowany do przewidywania ryzyka chorób i śmiertelności. Okazało się, że tak. Osoby urodzone w latach 1965–1974 wykazywały wyraźnie większą lukę wieku niż pokolenie urodzone w latach 1950–1954. Różnica odpowiadała wzrostowi o 0,23 odchylenia standardowego. Innymi słowy, młodsze pokolenia wydają się biologicznie starsze niż ich rodzice byli w tym samym wieku. Autorzy podkreślają jednak, że zastosowana miara ma charakter względny, dlatego nie pozwala stwierdzić tego z całkowitą pewnością.
Podczas dalszej obserwacji uczestników badania wykazano, że im większa była luka między wiekiem biologicznym a chronologicznym, tym wyższe było ryzyko rozwoju nowotworów o wczesnym początku. Zjawisko to wiązało się ze zwiększonym ryzykiem wczesnego występowania nowotworów litych, niezależnie od uwarunkowań genetycznych i przy użyciu alternatywnych miar starzenia systemowego oraz walidacji w niezależnej kohorcie (All of Us). Wiek biologiczny można modyfikować! Codzienne nawyki są kluczowe dla Twojej długowieczności. Główni winowajcy przyspieszonego starzenia to: brak ruchu, niewłaściwa dieta, przewlekły stres, brak regeneracji, zanieczyszczenia środowiska i stan zapalny w organizmie. Najsilniejsze zależności zaobserwowano dla: raka płuca, nowotworów przewodu pokarmowego. Co istotne, zależność ta była znacznie słabsza w przypadku tych samych nowotworów diagnozowanych po 55. roku życia. Sugeruje to, że przyspieszone starzenie biologiczne może odgrywać szczególnie ważną rolę właśnie we wczesnym okresie dorosłości. Co więcej, związek ten utrzymywał się nawet po uwzględnieniu czynników genetycznych, takich jak długość telomerów (klasyczny marker starzenia komórkowego) czy poligeniczne wskaźniki ryzyka starzenia i nowotworów. Oznacza to, że biologiczny „age gap” prawdopodobnie odzwierciedla coś więcej niż wyłącznie predyspozycje genetyczne.
Następnie naukowcy stworzyli narządowo-specyficzne zegary starzenia, wykorzystując dane proteomiczne. Analiza wykazała, że: biologicznie starszy układ odpornościowy wiązał się z większym ryzykiem raka płuca o wczesnym początku, biologicznie starsza tkanka tłuszczowa była związana z wyższym ryzykiem raka jelita grubego. Zależności te utrzymywały się nawet po uwzględnieniu ogólnego wieku biologicznego organizmu. Sugeruje to, że poszczególne narządy mogą starzeć się w różnym tempie i niezależnie wpływać na ryzyko rozwoju określonych chorób nowotworowych.
Autorzy przeanalizowali dane z amerykańskiego programu badawczego All of Us Research Program, obejmującego młodszą i bardziej zróżnicowaną populację. Różnice międzypokoleniowe okazały się jeszcze większe. Osoby urodzone w latach 90. XX wieku miały znacznie większą lukę wieku biologicznego niż osoby urodzone pod koniec lat 60. W tym przypadku różnica wynosiła aż 0,92 odchylenia standardowego. Także w tej kohorcie większa luka wieku wiązała się z wyższym ryzykiem nowotworów o wczesnym początku. Choć badanie ma charakter obserwacyjny i nie pozwala udowodnić związku przyczynowo-skutkowego, przedstawia przekonującą hipotezę: czynniki, które przyspieszają nasze starzenie biologiczne, mogą jednocześnie zwiększać ryzyko zachorowania na nowotwory we wcześniejszym wieku. W JAMA Oncology pojawił się w 2026 ciekawy artykuł na temat istotnej roli żywności ultraprzetworzonej (UPF) w rozwoju nowotworów jelita grubego o wczesnym początku. Poprawa jakości diety może być skuteczną strategią ograniczania rosnącego obciążenia związanego z rakiem jelita grubego o wczesnym początku (EOCRC, early-onset colorectal cancer). Częstość występowania raka jelita grubego o wczesnym początku (EOCRC, early-onset colorectal cancer), diagnozowanego przed 50. rokiem życia, wzrasta na całym świecie, równolegle ze wzrostem spożycia żywności ultraprzetworzonej (UPF, ultra-processed foods). W tym badaniu kohortowym obejmującym 29 105 pielęgniarek w wieku poniżej 50 lat, które przeszły badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego, uczestniczki znajdujące się w grupie najwyższego spożycia żywności ultraprzetworzonej (UPF) miały istotnie statystycznie o 45% wyższe prawdopodobieństwo występowania nowotworów jelita grubego o wczesnym początku w porównaniu z kobietami z grupy niskiego spożycia UPF.
Literatura:
1.Biological aging and generational shifts in early-onset cancer risk. Nature Medicine 2026, doi:10.1038/s41591-026-04448-w
2.Ultraprocessed Food Consumption and Risk of Early-Onset Colorectal Cancer Precursors Among Women. JAMA Oncology 2026, doi:10.1001/jamaoncol.2025.4777
3.Ultra-processed foods and human health: the main thesis and the evidence. The Lancet 2025, doi:10.1016/S0140-6736(25)01565-X